کلانشهرها- اسدالله افلاکی:
پكن با 16808 كيلومترمربع وسعت و 15ميليوننفر جمعيت، يكي از 4كلانشهر بزرگ جهان محسوب ميشود. پكن را بيجينگ نيز ميگويند. بيجينگ به معناي پايتخت شمالي، شهري است مدرن و البته بسيار گسترده. اين گستردگي همراه با جمعيت 15ميليون نفري، پكن را با معضل جدي ترافيك مواجه ساخته است.
مديريت شهري پكن طي سالهاي اخير كوشيده است با ايجاد بزرگراهها و توسعه ناوگان حمل و نقل عمومي بار ترافيكي اين شهر را كاهش دهد. احداث 5 كمربندي، 9بزرگراه و 11شريان در دل شهري كه از آن با عنوان 11بزرگراه محلي نيز ياد ميشود از جمله تلاشهايي است كه تاكنون به ثمر رسيده است. با اين همه هنوز بزرگترين معضل پكن ترافيك سنگين است.
چينيها دير زماني است كه دريافتهاند استفاده از دوچرخه ميتواند آلودگي هواي پايتخت شمالي را به ميزان قابل توجهي كاهش دهد. البته استفاده از دوچرخه در چين پيشينهاي طولاني دارد. با اين حال، گرچه در روزگاراني نه چندان دور، چينيها اعم از پير وجوان با خاطري آسوده در خيابانها و معابر پكن سوار بر دوچرخه در رفت و آمد بودند اما امروزه سهم عمدهاي از خيابانها را خودروها اشغال كردهاند. به عبارت ديگر، خودروها كه روز به روز به تعداد آنها افزوده ميشود جايي براي عبور و مرور آسان براي دوچرخه سواران نگذاشتهاند.
آمارها نشان ميدهد كه روزانه 5/3 ميليون خودرو در معابر اين كلانشهر در تردد هستند. اگر 21هزار اتوبوس و 6600 تاكسي را هم به اين تعداد اضافي كنيم ميبينيد كه چه حجم وحشتناكي از خودرو در معابر اين كلانشهر در رفت و آمد هستند. اين حجم خودرو از يك سو، مجالي براي آمد و شد بدون دغدغه دوچرخهسواران باقي نميگذارد و از سوي ديگر، دود ناشي از عبور و مرور آنها دوچرخهسواران را به شدت آزار ميدهد، تا آنجا كه در بسياري از معابر اصلي به ويژه در چهارراهها، شهرونداني كه بيماري ريوي يا قلبي دارند دچار تنگي نفس ميشوند.نكته جالب آنكه، رانندگان اتوبوسها به محض توقف، موتور را خاموش ميكنند و بدينترتيب سهم قابل توجهي از آلايندگي را كاهش ميدهند. اين راهكاري است كه نه تنها در كشور ما به آن توجهي نشده و نميشود كه اغلب ديده ميشود اتوبوسهاي درون شهري بيآنكه كسي به آنها هشدار دهد، اتوبوسها را در ايستگاهها با موتور روشن رها ميكنند؛ همچنان كه در توقفگاهها اين مسئله رعايت نميشود.
چينيها هم از كوره در ميروند
ترافيك سنگين به شدت روي اعصاب رانندگان اثر منفي ميگذارد، تا آنجا كه كمتر رانندهاي را ميبينيد كه در ساعات اوج ترافيك با آسودگي خيال، بيآنكه دچار تيك عصبي شود يا حرص بخورد پشت فرمان نشسته باشد. گفته ميشود رانندگان چيني هم باوجود مقيد بودن به آداب و رعايت ادب كه زبانزد است گاه در ترافيك، صبرشان لبريز ميشود، قوانين را زير پا ميگذراند و به مسيرهاي ويژه دوچرخه رو تجاوز ميكنند.
بنابراين، اين تنها رانندگان تهراني نيستند كه در غياب ماموران راهنمايي و رانندگي پس از پاييدن چهارراه و مطمئن بودن از اينكه جريمه نميشوند، به راحتي به خطوط عابر تجاوز ميكنند، بلكه چينيها هم دست كمي از ما ايرانيها ندارند.
تجربهاي كه در تهران شكل نگرفت كمتر خياباني را در پكن ميتوان يافت كه در آن مسيري براي عبور و مرور دوچرخه طراحي نشده باشد، به طوري كه گاه مسير ويژه دوچرخهسواران با يك خط از مسير خودروها جدا شده است.
اين طراحي نشان ميدهد كه مديريت شهري پكن تلاش ميكند تا شهروندان را به استفاده از دوچرخه ترغيب كند. حتي براي گردشگران هم امكان استفاده از دوچرخه فراهم است، به طوري كه هر گردشگري ميتواند با پرداخت هزينهاي اندك، دوچرخهاي كرايه كند و با آن از مكانهاي ديدني بازديد كند. اين تجربه بسياري از گردشگران است كه از پكن بازديد كردهاند. آنها به كساني كه قصد دارند از چين بازديد كنند توصيه ميكنند براي صرفهجويي در وقت و هزينه دوچرخهاي كرايه كنند، نقشه شهر و راههاي اماكن ديدني را با خود بردارند و در شهر راه بيفتند. آنها ميگويند با اين شيوه، خيلي بيشتر از آنچه تصور ميكنيد ميتوانيد مكانهاي ديدني شهر را ببينيد.
مترو كارگشا نيست پكن در حال حاضر 4خط مترو دارد كه طول آن 114 كيلومتر است. روزانه نزديك به 2ميليون شهروند چيني با اين خطوط جابهجا ميشوند. اما باتوجه به كارساز نبودن اين خطوط، چينيها تصميم گرفتهاند طولانيترين خط متروي جهان را در پايتخت خود احداث كنند. اين خط كه قرار است تا سال 2015 ميلادي به بهرهبرداري برسد هزينهاي بالغ بر 10ميليارد و 800 ميليون دلار دارد.
40ميليارد دلار براي بهبود كيفيت هواشهردار پكن در گفتوگويي كه اول شهريورماه سال جاري به مناسبت برگزاري المپيك در اين شهر، با وي صورت گرفت، گفته است: تاكنون بيش از 40ميليارددلار براي بهبود بخشيدن زيرساختها و بالا بردن كيفيت هوا در سطح شهر هزينه شده است.
اما هنوز پكن در شمار يكي از كلانشهرهايي است كه شهروندان آن از آلودگي هوا رنج ميبرند؛ آلودگياي كه دود ناشي از تردد خودروها سهم عمدهاي در ايجاد آن دارد.
شهردار پكن ميگويد: در حال حاضر علاوه بر مترو، 21هزار دستگاه اتوبوس و 66هزار تاكسي شهروندان پكني را جابه جا ميكنند. اين آمار نشان ميدهد روزانه فقط 81 هزار خودروي عمومي در معابر اين كلانشهر تردد ميكنند.اگر به اين آمار، 3ميليون و 300هزار خودروهاي شخصي را بيفزاييم رقم وحشتناكي به دست ميآيد؛ رقمي نزديك به 3ميليون و 400هزار خودرو. اين محاسبه سرانگشتي ميتواند نشان دهد چه حجم دودي از اگزوز اين خودروها خارج ميشود و شهروندان پكن تا چه اندازه در روز ناخودآگاه دود تنفس ميكنند. پكن با تهران خواهرخوانده است؛ شايد بزرگترين وجه تشابه اين كلانشهر خواهرخوانده همين آلودگي هوا و ترافيك سنگين باشد.
يك ميدان و يك جاذبه معاصر
يكي از جاذبههاي معاصر شهر پكن، ماجراي ميدان تيانآنمن است.اعتراضات ميدان تيانآنمن در ۱۹۸۹ (كشتار ميدان تيانآنمن يا قتل عام ۴ ژوئن يا واقعه 6/4) به مجموعهاي از تظاهرات اعتراضي در ميدان تيانآنمن شهر پكن، اطلاق ميشود كه به رهبري دانشجويان و از ۱۵آوريل ۱۹۸۹ تا ۴ ژوئن همان سال ادامه داشت.دانشجويان در اين واقعه به ناپايداري اقتصادي چين و سركوبهاي حزب كمونيست و فساد دولتي اعتراض كردند. جنبش دمكراسي چين (كه سازماني نيمبند است) در اين اعتراضات نقش داشت.
اين اعتراضات با نيروهاي مسلحي كه توسط حكومت به پكن فرستاده شدند شديداً سركوب شد.اينك اين ميدان، يادآور انقلاب كمونيستي جمهوري خلق چين است. در اطراف تيانآنمن تالار بزرگ خلق، چندين يادواره انقلاب و موزه انقلاب و تاريخ قرار گرفتهاند.كشتار دانشجويان اصلاحطلب در ژوئن 1989 در اين ميدان، آن را به نمادي از آزاديخواهي تبديل كرده است و گردشگران خارجي كه به پكن سفر ميكنند حتما از آن بازديد ميكنند. ديگر جاذبههاي گردشگري پكن، درياچههاي مصنوعي، پاركها و معابد قديمي هستند.
افسانههايي در 9999 ساختماندر ميان وسعت 61 هزار و ۸۰۸ كيلومتر مربعي مساحت پكن كه جمعيتي نزديك به 15ميليون نفر را در خود جاي داده است جايي قرار گرفته كه هم نقطه عطف گردشگري چين محسوب ميشود و هم نماد افسانههاي اين مرز و بوم است.
درون پكن دو ديوار قرار گرفته است يكي ديوارهاي شهر در قديم و ديگري ديوارهايي كه افسانهها را در خود جاي دادهاند. درون اين ديوار، شهر ممنوعه قرار دارد. اين مجموعه قصرها كه در طول حكمراني سلسلههاي مينگ و كينگ بر چين، محل استقرار امپراتور بوده است اينك تحت عنوان موزه قصر يكي از جاذبههاي گردشگري پكن به شمار ميرود.
9 هزار و 999 ساختمان اين مجموعه كه در ميان ديواري به ارتفاع 10 متر و خندقي به عمق 6 متر محصورند در سال1987 در فهرست ميراث جهاني يونسكو ثبت شدهاند و سالانه از محل بازديد گردشگران داخلي و خارجي درآمد بسيار زيادي نصيب پكن ميكنند. اين مجموعه دقيقا در شمال ميدان تيان آنمن قرار دارد.
تاريخي كه پكن را ممتاز كرده است
گفته ميشود منطقهاي كه پكن در آن قرار دارد، از هزاره اول پيش از ميلاد، مسكوني بوده است و به آن جي گفته ميشده است. اين شهر باستاني، امروزه ديگر كاملاً مفقود شده و تلاش باستانشناسان براي يافتن بقاياي آن تاكنون ناكام مانده است.
چند قرن پس از ميلاد، پكن بهصورت چند شهر بسيار كوچك نزديك به هم وجود داشته است تا اينكه 10 قرن پس از ميلاد - در زمان حكمراني سلسله خيان ليائو- بهصورت شهر مستقلي بهعنوان پايتخت جنوبي انتخاب شد.پس از حمله مغولها و به قدرت رسيدن كوبلاي خان؛ از آنجا كه او ميخواست بهعنوان امپراتور چين بر تخت بنشيند، پكن به موقعيت ممتازي دست يافت چون كوبلاي خان (قوبلاي قاآن) اين شهر را بهعنوان پايتخت امپراتوري خود برگزيد.
چندين قرن بعد در سال 1949 و با به قدرت رسيدن مائوئيستها، براي چندمين بار طي چند قرن اعلام شد پايتخت از پكن منتقل نخواهد شد. پس از آن تاريخ معاصر پكن آغاز ميشود كه مهمترين ويژگي آن رشد باورنكردني شهر است.
